Economie Guatemala
Guatemala is een middeninkomenland - het behoort niet tot de armste landen ter wereld. Het geld en de macht is echter in handen van een kleine elite. Bijna driekwart van de bevolking leeft onder de armoedegrens. De economie leunt sterk op de traditionele landbouw sector en op het geld dat naar huis wordt gestuurd door Guatemalteken die in de VS werken.
Economie vergeleken met Nederland
Het Bruto Binnenlands Product (BBP) van Guatemala is ongeveer een tiende van het BBP van Nederland. Het BBP drukt uit hoeveel producten en diensten een land in een jaar heeft voortgebracht. Het is een maatstaf voor de welvaart. Het BBP in deze tabel is gecorrigeerd voor koopkracht. (Cijfers 2008, bron CIA World Factbook)
| 2008 | Guatemala | Nederland |
|---|---|---|
| aantal inwoners | 13,5 miljoen | 16,7 miljoen |
| BBP | $ 68 miljard | $ 670 miljard | BBP / inwoner | $ 5.200 | $ 40.300 |
Koffie, suiker en bananen
Guatemala is sterk afhankelijk van de export van koffie, rietsuiker en bananen, en diens prijzen op de wereldmarkt. Andere exportproducten zijn textiel (katoen), groente, tropisch fruit, kardemom, bloemen, garnalen, textiel, hout, nikkel en olie. De economie leunt sterk op de traditionele landbouw sector. De totale export bestaat voor ca. 70% uit landbouwproducten. Ongeveer 1 op de 2 arbeiders werkt in de landbouw. Landbouw bedraagt ca. een kwart van het BBP en industrie een vijfde. De industriële sector bestaat m.n. uit suikerindustrie, textielindustrie (confectieateliers, maquilas), meubelindustrie, olie, metalen en rubber.
Informele economie en kinderarbeid
Meer dan de helft van de Guatemalteken heeft geen officiële baan, maar is werkzaam in de informele economie (kraampjes, straatverkopers, kleding wassen, etc). Kinderarbeid komt veel voor in Guatemala. Vooral op het platteland moeten kinderen vaak (mee)werken om in de dagelijkse levensbehoeften te kunnen voorzien.
Olie, goud
Olie wordt gewonnen in de Peten. De Amerikaanse multinational Union Pacific is de grootste olieproducent van Guatemala. Slechts 20% van de opbrengsten gaat naar de staat. Er wordt niet voldoende olie omhoog gehaald om aan de behoeften van het land te voorzien. Desondanks wordt olie naar de VS geëxporteerd. In beschermde natuurgebieden van de Peten ligt waarschijnlijk een grote (nog niet aangeboorde) oliereserve.
Goud wordt gewonnen door de onderneming Montana Explorations (Canadees-Amerikaans) uit de goudmijn Marlin, bij San Marcos. Slechts 1% van de opbrengsten gaat naar de staat. De zeer milieuonvriendelijke goudwinning gaat gepaard met hevige protesten van lokale bevolking en milieuactivisten.
Drugshandel
Guatemala is een belangrijke doorvoerhaven voor cocaine en heroine die richting de Verenigde Staten gaan. Veel geld dat in de economie rondgaat, is 'drugsgeld'. De macht van de drugskartels is groot. Vaak hebben zij banden met overheid en justitie. Banken zijn regelmatig verwikkeld in schandalen rond het witwassen van drugsgelden. De grote drugskartels uit Mexico winnen steeds meer terrein in Guatemala.
Handelspartners
De grootste handelspartner is de VS. Daarmee is Guatemala sterk afhankelijk van de Amerikaanse economie. Overige belangrijke handelspartners zijn de buurlanden (Mexico, El Salvador, Honduras). Export naar de EU is ca. 5%, tegen 8% import (2008). Handel met Aziatische landen is in opkomst. Sinds juli 2006 is het vrijhandelsverdrag CAFTA tussen de Verenigde Staten en landen uit Midden-Amerika van kracht. Regering en multinationals zijn grote voorstanders van dit verdrag. In andere kringen wordt gevreesd dat de ongelijke concurrentiepositie (zwakke versus sterke economie) m.n. kleine Guatemalteekse producenten de das om zal doen.
Kansen en bedreigingen
Na het tekenen van de Vredesakkoorden in 1996, het einde van de burgeroorlog, nam de belangstelling van buitenlandse investeerders in Guatemala weer toe en werd belangrijke economische vooruitgang geboekt. Na een relatief gunstige start van het nieuwe millenium, werken de economische crisissen in de wereld, met name in de Verenigde Staten, ook in Guatemala door. Bovendien kampt Guatemala met algemene achterstanden, belemmeringen voor economische groei, zoals gebrekkige infrastructuur, slechte wegen, ongeschoolde en laag opgeleide bevolking, weinig vertrouwen in banken en een slecht functionerende kapitaalmarkt. Daarbij neemt de criminaliteit en georganiseerde misdaad de laatste jaren eerder toe dan af. Desalniettemin wordt voor 2012 een aantal procenten economische groei verwacht.
Toerisme
Toerisme is een toenemende bron van inkomsten. Er komen ca. 1,5 a 2 miljoen toeristen per jaar (2008). Het ontwikkelen van toerisme is een prioriteit van de overheid. Gezien de grote natuurlijke en culturele rijkdom van het land heeft Guatemala op toeristisch gebied geweldig perspectief. Om Guatemala aantrekkelijker te maken voor meer toeristen, moeten echter nog grote stappen worden gezet, vooral op het gebied van veiligheid en infrastructuur.
Kloof tussen arm en rijk
De helft van het landsinkomen gaat naar de rijkste 10% van de bevolking.
De agrarische elite (2% van alle boeren) bezit tweederde van de landbouwgrond.
Het gros van de boeren heeft een klein stukje land en verbouwt mais, bonen en groenten voor eigen consumptie of de lokale markt.
Guatemalteken in de VS
1 op de 10 Guatemalteken woont en werkt in de VS. Het geld dat zij jaarlijks naar huis overmaken (remesas), overstijgt de waarde van de totale export van Guatemala.
"In Guatemala kunnen gewone mensen misschien net genoeg geld verdienen voor hun dagelijkse levensbehoeften. Maar als je een auto of huis wilt kopen of wilt dat je kinderen studeren, heb je vaak maar 1 (illegale) optie: naar Amerika gaan."
Feodale staat
"Guatemala is in essentie nog steeds een feodale staat. De families die de plantages met koffie, suiker en bananen bezitten, hebben nooit enige wil getoond hun land vooruit te helpen."
"Het moderne, jonge bedrijfsleven – niet de oude economische elite – ontpopt zich als medestander in de poging het land te moderniseren. Zij hebben er echt belang bij dat er iets drastisch gaat veranderen..."
Uit interview met Cees Zoon, correspondent voor de Volkskrant, in LA Chispa, magazine over Latijns-Amerika en de Cariben, nov. 2008
Lage belastingen
De inkomstenbelasting is erg laag (5-10%) en belastingontduiking aan de orde van de dag. Het verhogen van de belastinginkomsten staat al jaren op de agenda, maar de weerstand ertegen is zo groot dat geen enkele regering het tot nu toe heeft aangedurfd. De lage inkomsten maken investeringen in sociale voorzieningen haast onmogelijk.
Hoge schulden
Guatemala heeft net als veel andere ontwikkelingslanden enorme buitenlandse schulden (m.n. aan de Wereldbank en het IMF). Jaarlijks betaalt Guatemala aan rente en aflossingen meer dan aan gezondheidszorg of onderwijs.
