Geschiedenis Guatemala
Lees hier een beknopt overzicht van de geschiedenis van Guatemala.
Maya koninkrijken | 250-1500 na Chr.
- De eerste tekenen van Maya beschaving worden gedateerd rond 4000 voor Christus. Maya civilisaties ontwikkelen zich van kleine landbouwnederzettingen tot grote, rivaliserende stadstaten.
- In de Klassieke Periode van de Maya beschaving (250-900 na Chr.) is Tikal het grootste en machtigste centrum van de Maya's met in hoogtijdagen naar schatting 250.000 inwoners. Het verval van Tikal is tot op heden een raadsel.
- De oude Maya's waren meesters in kunst, architectuur en astronomie. Hun kennis van de sterren en beweging van de hemellichamen was ongeëvenaard.
- In de Post-klassieke Periode (900-1500) trekken Maya's weg naar het noorden, naar Mexico, waar ze grote steden stichten zoals Chichen Itza.
- Als de Spanjaarden komen, leven in de hooglanden van Guatemala verschillende Maya stammen in ministaatjes die continu met elkaar in oorlog zijn. Zo was Iximche het bolwerk van de Kakchiquel, Santa Cruz de Quiche van de K'iche, Rabinal van de Achi.
Spanjaarden veroveren Guatemala | 1524
- In 1492 ontdekt Columbus Amerika op een expeditie voor de Spaanse koning. Ca. 30 jaar later wordt Midden-Amerika door de Spanjaarden veroverd onder aanvoering van Pedro de Alvarado. Hij maakt daarbij gebruik van de vetes tussen Maya stammen.
- Na de conquista worden de Maya's als slaven en dwangarbeiders tewerkgesteld op hun land. Een handvol grootgrondbezitters die zijn aangesteld door de Spaanse Troon regeert. Een eeuwenlange periode van onderdrukking breekt aan.
- In het kielzog van de Spaanse soldaten komt de Rooms-katholieke kerk naar Guatemala. De Maya's worden bekeerd tot christenen.
Onafhankelijkheid | 1821
- Een voor een ontworstelen zich de landen in Zuid- en Midden-Amerika aan de Spaanse moederstaat. In Zuid-Amerika wordt de vrijheidsstrijd aangevoerd door Simon Bolivar, El Libertador.
- Ook de kleine elite van grootgrondbezitters in Guatemala wil niet langer een groot deel van haar rijkdommen aan de Spaanse Troon afstaan.
- Guatemala verklaart zich op 15 september 1821 onafhankelijk (Dia de la Independencia).
Elite blijft oppermachtig | 1821-1945
- De Onafhankelijkheid houdt niet of nauwelijks verandering in voor de Maya’s en ladino arbeiders. Nog steeds maakt de kleine elite van grootgrondbezitters de dienst uit.
- Er ontstaat binnen de elite een tweedeling tussen conservatieven en meer hervormingsgezinde liberalen. Conservatieve en liberale presidenten en militaire dictators wisselen elkaar af.
- In 1899 wordt de Amerikaanse United Fruit Company opgericht (vanaf 1901 actief in Guatemala). Deze multinational groeit uit tot een economische grootmacht in Latijns-Amerika met gigantische politieke en economische invloed.
Sociale hervormingen in de kiem gesmoord | 1954
- Sociale hervormingen van president Arevalo (1945-1951) en president Arbenz (1951-1954) worden in de kiem gesmoord door een militaire coup in 1954, die – blijkt later – door de CIA is georkestreerd.
- Aanleiding voor de coup zijn landhervormingen die Arbenz wil doorvoeren ten nadele van de almachtige United Fruit Company. Deze wordt echter door Amerikaanse regeringsfunctionarissen gesteund die economische belangen veilig willen stellen.
Militaire dictators | 36 jaar burgeroorlog
- Iedere hervormingsgezinde Guatemalteek wordt als communist bestempeld. De Koude Oorlog, Cubaanse Revolutie (1959), het beschermen van economische belangen leidt ertoe dat Amerikaanse regeringen militaire dictators in Latijns-Amerika in het zadel houden.
- Verschillende guerillabewegingen vechten tegen de militaire regimes. In 1982 verenigen de 4 grootste groeperingen zich in het URNG.
- In de korte periode dat Generaal Rios Montt het bewind voert ('82-83) vinden massaslachtingen plaats in dorpen in de hooglanden. Een grote stroom vluchtelingen richting Mexico ontstaat. Hij roept de PAC (Patrullas de Autodefensa Civil) in het leven: burgerwachten die hun dorpen tegen guerillas moeten 'beschermen'.
- Later onderzoek wijst uit dat meer dan 90% van de oorlogsmisdaden door regeringslegers is begaan.
- De burgeroorlog zou leiden tot meer dan 200.000 doden en vermisten, en 1 miljoen vluchtelingen.
Na de Vredesakkoorden | 1996– heden
- Met hulp van de VN ondertekenen regering Alvaro Arzu en verenigde guerillabewegingen in 1996 de Vredesakkoorden.
- Falende regeringen en corruptieschandalen blijven orde van de dag. De georganiseerde misdaad groeit.
- In 1998 wordt hulpbisschop Gerardi vermoord, de dag nadat hij een rapport wereldkundig maakt over oorlogsmisdaden begaan door leger en politie. Oorlogsmisdadigers zijn nooit gestraft.
- In 2000: Alfonso Portillo, FRG, president. Partijleider FRG is de oud-dictator Rios Montt. Portillo en zijn Minister van Financiën spelen de hoofdrol in een groot corruptieschandaal.
- Rios Montt wordt als oorlogsmisdadiger aangeklaagd in Spanje, maar behoudt immuniteit in Guatemala als gekozen congreslid.
- In 2004: Oscar Berger president. Vertegenwoordigt de economische elite van het land.
- In 2008: Alvaro Colom president. Zijn partij, UNE, is in naam sociaal-democratisch. Of hij echte veranderingen zal (kunnen) realiseren is nog de vraag. "Guatemala is in wezen nog steeds een feodale staat" (citaat Cees Zoon, Volkskrant-correspondent).
Verder lezen?
De mooiste boeken over de geschiedenis van Guatemala kun je bekijken en online bestellen via de pagina Literatuur Guatemala.
La Antigua, de oude hoofdstad
La Antigua betekent 'de Oude'. Pedro de Alvarado sticht de stad als 'Santiago de los Caballeros' in 1543. Het wordt de belangrijkste stad van Midden-Amerika. In 1773 legt een enorme aardbeving Antigua grotendeels in puin. Daarop wordt Guatemala-stad gevestigd als nieuwe hoofdstad.
Ruine San Jose el Viejo, Antigua
Rigoberta Menchu
In 1992 ontvangt Rigoberta Menchu, Maya K'iche, de Nobelprijs voor de Vrede voor het aan de kaak stellen van de misstanden in Guatemala en haar strijd voor de rechten van de indigenas.
Tips literatuur over geschiedenis Guatemala
Rigoberta Menchu, kleindochter van de Maya's
Miguel Angel Asturias, Nobelprijswinnaar voor de Literatuur
Ruud van Akkeren, De Dans van de Trom
Guatemala, a Beauty that Hurts
Bananas! How the United Fruit Company shaped the World
Bitter Fruit - The Story of the American Coup in Guatemala
