Guatemala Maatschappij
- Grondbezit verdeelt samenleving
- Maya's: kleine boeren en landarbeiders
- Grote armoede, kleine ladino middenklasse
- Gebrek aan sociale voorzieningen
- Veiligheid is een zorg voor iedereen
- Straffeloosheid
- Schendingen mensenrechten
- Lichtpunten
Grondbezit verdeelt samenleving
Grondbezit bepaalt grotendeels de verhoudingen binnen de samenleving. Een kleine elite van grootgrondbezitters en industriëlen bezit de meeste grond in de meest vruchtbare gebieden. Die situatie is zo goed als onveranderd sinds de Spaanse koning het land bijna 500 jaar geleden verdeelde onder de veroveraars van Guatemala.
Kookplaats van seizoensarbeiders op finca (foto Tom den Boer)
Kleine boeren en landarbeiders
De Maya's, die oorspronkelijk een innige relatie hebben met de grond waarop ze leven, zijn aangewezen op kleine stukken, vaak moeilijk te bewerken land in de hooglanden. Veel van de arme boeren trekken in oogsttijd – vaak met het voltallige gezin – naar lagergelegen gebieden om op de grote landbouwbedrijven te werken. De leef- en werkomstandigheden van deze seizoensarbeiders zijn schrijnend en het salaris onder het minimumloon.
Beloftes over landhervorming en rechten van de inheemse bevolking, die in de grondwet en Vredesakkoorden zijn vastgelegd, worden nog steeds niet of nauwelijks nagekomen. Grondconflicten doen zich regelmatig voor.
Grote armoede, kleine ladino middenklasse
Driekwart van de bevolking is arm. De armoede treft ca. 98% van de indigenas en 40% van de ladinos. Het gros van de overige ladinos behoort tot de arbeiders- en middenklasse. Ze wonen vaker in de steden, werken op kantoor, voor de overheid, in zelfstandige beroepen, zijn hoger opgeleid en hebben minder kinderen. Vaak zijn ze op Amerika gericht en gaan mee in de mondiale 'spijkerbroeken en Coca Cola-cultuur'.
Gebrek aan sociale voorzieningen
Goed onderwijs en goede gezondheidszorg zijn alleen beschikbaar voor mensen die het kunnen betalen. Scholen en ziekenhuizen van de staat hebben structureel tekort aan personeel en materiaal. Veel gemeenschappen moeten het zonder school of ziekenhuis in de buurt doen. Een groot deel van de bevolking is niet of nauwelijks opgeleid en loopt het risico aan relatief eenvoudige kwalen te overlijden. Longontsteking is doodsoorzaak nummer 1 in Guatemala.
Veiligheid is een zorg voor iedereen
De hoge, kleine en grote criminaliteit is een zorg voor alle Guatemalteken. Veiligheid is dan ook steevast thema nummer 1 bij verkiezingen. Volgens Amnesty International zijn in 2008 5.781 moorden gepleegd (bijna 16 per dag). Guatemala behoort daarmee tot de meest gewelddadige landen van Latijns-Amerika. De meeste delicten vinden plaats in de hoofdstad. Veel geweldplegers (en ook slachtoffers) zijn lid van elkaar beconcurrerende jeugdbendes, maras of pandillas genoemd.
Straffeloosheid
De straffeloosheid in Guatemala is ongekend: slechts 2% van de misdrijven komt voor de rechter. Politie en justitie functioneren slecht en zijn zelf vaak bij corruptie en misdrijven betrokken. Het CICIG is een internationale VN-Commissie die is ingesteld, na akkoord van het Guatemalteekse Congres in augustus 2007, om de georganiseerde misdaad in Guatemala aan te pakken. Er zijn in Guatemala vele verschillende soorten criminaliteit. Parallelle structuren (groepen die achter de schermen de macht hebben) met eigen gewapende 'veiligheidstroepen' zijn tot diep in de overheid geïnfiltreerd en verantwoordelijk voor talloze misdaden.
Schendingen mensenrechten
Verdedigers van mensenrechten zijn hun leven niet zeker in Guatemala. Rapporten van Amnesty International melden honderden aanvallen op en bedreigingen van mensenrechtenactivisten. In de aanloop van de verkiezingen van 2007 zijn zeker 40 mensen om politieke redenen vermoord. Na de burgeroorlog zijn oorlogsmisdadigers nooit vervolgd of berecht. Zij bekleden tot op de dag van vandaag belangrijke functies bij de overheid.
Lichtpunten
Er zijn wel enkele positieve ontwikkelingen te signaleren na het tekenen van de Vredesakkoorden in 1996. Op verschillende vlakken heeft de Maya cultuur meer ruimte en erkenning gekregen. Meer leerlingen op het platteland krijgen nu tweetalig onderwijs (Spaans en de lokale Maya taal). Maya's zijn dan nog niet of nauwelijks doorgedrongen tot de landelijke politiek, ze zijn wel vaker vertegenwoordig in de lokale overheid. Een deel van de ladino middenklasse is progressiever, heeft moderne ideeën en protesteert vaker tegen het onrecht in de samenleving. Het nieuwe, moderne bedrijfsleven (niet de oude economische elite) groeit en deze oefent vaker meer druk uit voor verbetering van de omstandigheden, m.n. op het gebied van de veiligheid.
Guatemala heeft nog een lange weg te gaan om tot een volgens internationale begrippen rechtvaardige samenleving te komen. Veel mensen leven eenvoudigweg (en vaak bij voorkeur) zonder tussenkomst van staat, justitie of politie (die over het algemeen niet ten dienste van de bevolking staan) of nemen het recht in eigen handen. Men is op zichzelf en de familie aangewezen.
Verder lezen? Lees meer over de geschiedenis van Guatemala, over de regering en politieke partijen in Guatemala of over de economie van Guatemala.
Bevolking
- Ca. 45-50% van de bevolking stamt rechtstreeks af van de inheemse Maya bevolking (indigenas).
- Ca. 45-50% bestaat uit ladinos, mestiezen, van gemengd Spaanse-indiaanse afkomst.
- Ca. 4% is Xinka (inheems, maar niet Maya).
- Ca. 6% is Garifuna (Afro-Caribisch).
- Daarnaast is er een klein percentage blanken, met Europese voorouders.
Familie centraal
Familie is erg belangrijk in Guatemala. Vooral op het platteland zijn de gezinnen groot. Kinderen blijven meestal lange tijd bij de ouders of schoonouders wonen, ook nadat ze getrouwd zijn. De hele familie is een economische eenheid. Kinderen werken vaak vanaf jonge leeftijd mee.
Het aantal kinderen per vrouw is gemiddeld 3,5 kinderen (in Nederland is dat 1,5). Op het platteland zijn gezinnen met 8-10 kinderen geen uitzondering.
Kinderen ondervoed
Volgens een Unicef-rapport uit 2007 is 50% van de kinderen jonger dan 5 jaar chronisch ondervoed (een cijfer dat vergelijkbaar is met Afrikaanse ontwikkelingslanden). Dit is te wijten aan de armoede, onwetendheid en het gebrek aan gezonde voedingsstoffen in het dagelijkse eetpatroon.
Machismo
In Guatemala is de man-vrouw verhouding nog erg traditioneel. Mannen staan aan het hoofd van het gezin, een rol die wordt bevestigd door de kerk. De vrouw wordt geacht naar haar man te luisteren.
Hard werken
Om 5 uur opstaan, om 10 uur naar bed. 3 uur reistijd per dag voor je werk, lange werkdagen, alle avonden en op zaterdag studeren in de collegebanken, daarnaast nog een bijbaantje – zo ziet de week van Fernando eruit en hij is zeker geen uitzondering. Veel jonge Maya's en ladinos werken zich driemaal in het rond voor een betere toekomst. Vele anderen krijgen die kans niet en werken op het land voor 2-3 euro per dag.
Religie
Religie speelt een grote rol in het leven van de Guatemalteken. Tweederde van de bevolking is traditioneel-katholiek. Elementen uit het Maya geloof zijn vermengd met de christelijke religie die werd meegebracht en opgelegd door de Spanjaarden. Het protestantisme is sterk in opkomst. M.n. op het platteland zie je tal van kleine evangelistische kerken.
Tips boeken over maatschappij Guatemala
De volgende boeken geven je inzicht hoe vrouwen leven in de maatschappij van Guatemala:
Guatemalan Women Speak, Margaret Hooks. Verzameling interviews met vrouwen, jong en oud, van alle rangen en standen, over het leven in Guatemala.
De "nieuwkijkers" van El Remate, Janneke Verheijen, over vrouwen, machismo en de invloed van soaps in de Guatemalteekse jungle.
Kijk voor meer leestips op de pagina Literatuur Guatemala.
