Reuzenvliegerfestival Sumpango
Op en rond de feestdagen van Allerheiligen en Allerzielen (1-2 november), zie je in heel Guatemala kinderen vliegeren. Langs de weg, vanaf daken en vooral op het kerkhof. Daar hollen ze over de graven en klimmen op mausolea om hun bontgekleurde vliegers in de lucht te houden.
Vliegeren met Allerheiligen/ Allerzielen is een eeuwenoude traditie in Guatemala. De missionaris Thomas Gage, die tussen 1625 en 1637 door Mexico en Guatemala reisde, deed al verslag van kinderen die in de aanloop van deze katholieke feestdagen vliegerden. In het Mayastadje Sumpango is de traditie uitgegroeid tot een reuzenvliegerfestival.
Sumpango Guatemala
Sumpango, een doorgaans rustig Mayastadje in de hooglanden van Guatemala, verwelkomt elk jaar op 1 november tienduizenden bezoekers op het voetbalveld naast het kerkhof voor het reuzenvliegerfestival. De voorbereidingen nemen maanden in beslag en alle inwoners zijn bij de festiviteiten betrokken.
Als we op een zaterdag, enkele weken voor het festival, op het marktplein aan een verkoopster vragen of we de vliegermakers aan het werk kunnen zien, worden we direct naar de parochiezaal van de katholieke kerk gedirigeerd. Hier werkt een groep van 23 jongeren aan een vlieger van 14 meter doorsnee, een kunstwerk van lagen zijdepapier in alle kleuren van de regenboog.
De naam van de groep is Nimalaj B'alam (Grote Jaguar in Maya Kaqchikel). Het jongste lid van de groep is 10, de oudste 45. Ze werken al 3,5 maand aan hun vlieger die over de natuur gaat. "Met onze vlieger willen we mensen wereldwijd oproepen om zich in te zetten voor de natuur." In de visie van de Maya's hebben mensen de aarde 'in bruikleen' om er van te leven en goed voor te zorgen.
De vliegermakers van Sumpango
Ieder jaar maken meer dan 20 groepen uit Sumpango een reuzenvlieger. Elke groep kiest een thema. Vaak brengen ze Maya tradities in beeld. Sinds de jaren 80 worden de vliegers ook gebruikt om te protesteren tegen het sociaal-maatschappelijk onrecht in Guatemala. Ze roepen op tot vrede en solidariteit, het verwerpen van racisme en geweld, en respect voor de natuur. De oudste groep van vliegermakers, Happy Boys, bestaat al 26 jaar.
De grootste vliegers, met een doorsnee van 10 tot 20 meter, worden op 1 november tentoongesteld en door een jury beoordeeld. Kleinere vliegers, met een doorsnee van 3 tot 6 meter, kiezen daadwerkelijk het luchtruim. Een groep krijgt 2 pogingen om hun vlieger in de lucht te krijgen en daar te houden. Een sensationeel gezicht – tot en met de menigte die uiteenstuift op het moment dat zo’n gevaarte weer uit de hemel dondert.
Lees meer >>>
Allerheiligen, Allerzielen. Feest voor de Doden in Guatemala
'Brief' aan voorouders
Aangenomen wordt dat de Spanjaarden vliegers uit Europa meebrachten. Vliegers kregen bij de Maya’s een bijzondere functie. Ze werden gebruikt om met hun voorouders 'in de hemel' te communiceren. Vliegers werden onder toezicht van dorpshoofden gemaakt en met heilige rook ingewijd.
Legende Sumpango
Volgens de legende van Sumpango werd ieder jaar op de Dag van de Doden het kerkhof in bezit genomen door boze geesten. Ze verjaagden daarbij de goede zielen, die vervolgens rusteloos door de straten en huizen dwaalden. De oude wijzen van het dorp kwamen met een oplossing. Het klapperen van vele repen papier in de wind zou de geesten verjagen. Daarop zijn de dorpslieden vliegers gaan maken.
Voor de reusachtige dimensies van de vliegers is geen verklaring voor handen. Mogelijk is er sprake van Chinese invloed. Eind 18e, begin 19e eeuw handelden veel Chinezen in Guatemala, onder andere in papier, en een bekende handelsroute liep langs Sumpango.
Over de dag
Het festivalterrein en de straten eromheen staan vol eettentjes en verkoopkramen. De begraafplaats (die achter het voetbalveld ligt) is prachtig versierd met deze feestdagen.
De vliegers gaan pas aan het einde van de middag de lucht in (ca. vanaf 16 uur). Let op, des te later je terug gaat, des te moeilijker om een plaatsje in de bus te krijgen. Ook zijn er gasten die veel alcohol drinken en dat kan het later op de dag onprettig maken.
Waar ligt Sumpango?
Sumpango ligt 30-40 minuten rijden van Antigua, ongeveer halverwege de hoofdweg die van Guatemala-city (San Lucas) naar Chimaltenango loopt. Je kunt er komen met openbaar vervoer (bus naar Chimaltenango en vervolgens richting San Lucas).
Verschillende touroperators in Antigua organiseren trips naar het vliegerfestival in Sumpango (even rondvragen).
Ook in het buurdorp Santiago Sacatepequez is een reuzenvliegerfestival.
