Maya Cultuur in Guatemala,
Land van de Maya's

Guatemala is het land van de Maya's. De eerste sporen van de Maya beschaving in Guatemala zijn 4000-6000 jaar oud. Vandaag de dag stamt nog ca. 50% van de bevolking direct af van deze inheemse Maya volken.

Guatemala telt officieel 22 verschillende Maya etniciteiten en talen, waaronder K'iche, Kaqchiquel, Mam, Q'eqchi en Achi. Elke Maya stam heeft zijn eigen taal, gebruiken en tradities. Tegelijkertijd delen de Maya's een gezamenlijke geschiedenis en cultuur op het gebied van religie, dans, muziek, kunst en vakmanschap.

maya cultuur guatemala
Todos Santos Cuchumatan

Preklassieke en Klassieke Maya beschaving

De eerste tekenen van Maya beschaving worden gedateerd rond 4000 voor Christus. Maya civilisaties ontwikkelen zich van kleine landbouwnederzettingen tot grote, rivaliserende stadstaten, met elk een eigen aristocratische en geestelijke elite (Preklassieke Periode 3000 v. Chr – 250 na Chr.). Alleen al in de Peten, de meest noordelijke provincie van Guatemala, zijn sporen van 27 steden gevonden. Ook in de hooglanden ontstonden belangrijke machtscentra.

In de Klassieke Periode van de Maya beschaving (250-900 na Chr.) is Tikal het grootste en machtigste centrum van de Maya's: een geweldige stad met in hoogtijdagen naar schatting 250.000 inwoners.

Hoogontwikkelde, complexe samenlevingen, innovatieve landbouwtechnieken, intensieve handel, continue oorlogsvoering, ongekende wetenschap van astronomie, wiskunde en architectonische hoogstandjes kenmerken de Klassieke Maya cultuur in Guatemala.

Ondergang grote Maya civilisaties

Voor de ondergang van het machtige Tikal en andere grote Maya centra in de Peten worden verschillende verklaringen gegeven. Waarschijnlijk heeft een jarenlange periode van droogte, met honger, verval en opstand als gevolg, een grote rol gespeeld bij de ondergang.

In de Post-klassieke Periode (900-1500) trekken Maya's weg naar het noorden, naar Mexico, waar ze grote nieuwe steden stichten zoals Chichen Itza. Ten tijde van de komst van de Spanjaarden leven in de hooglanden van Guatemala verschillende Maya stammen in ministaatjes die continu met elkaar in oorlog zijn. Iximche was bijvoorbeeld het bolwerk van de Kakchiquel, Santa Cruz de Quiche van de K'iche, Rabinal van de Achi.

Maya cultuur: bronnen en geschriften

De Klassieke Maya's beschreven belangrijke gebeurtenissen in hierogliefen op zogenaamde stelas, grote stenen pilaren, en op potten en huiden. Hoewel het schrift nog niet volledig is ontcijferd, hebben onderzoekers al grote delen kunnen vertalen.

Na de verovering van Guatemala door de Spanjaarden heeft de rooms-katholieke kerk alle Maya geschriften, die zij als heidens beschouwde, laten vernietigen. Er bestaat nog slechts een handvol Post-Klassieke geschriften: de Popol Vuh (K'iche), Memorial de Solola (Los Anales de los Kaqchikeles), Titulo de Totonicapan en Titulo de la Casa Ixquin Nehaib.

Popol Vuh
De Popol Vuh is het bekendste boek van de Maya's en staat bekend als de Maya Bijbel. Het is oorspronkelijk een geschrift van de K'iche over hun geschiedenis en mythologie. Het begint met het Scheppingsverhaal waarbij de mens uit mais wordt geschapen (na 2 mislukte pogingen met hout en klei). De Schepper wordt 'Hart van de Hemel, Harte van de Aarde' genoemd.

"Zelden is in een scheppingsverhaal zo innig het verband gelegd tussen het eigen vlees en bloed en het dagelijkse voedsel dat levenskracht schenkt. De mens is wat hij eet: heilige mais, die de Schepper in een allereerste begin tot leven boetseerde. Tikaweex, 'gezaaide maisplant' is in de taal van de Maya's het woord voor mens". (Mario Coolen, artikel Mais, heilig voedsel van de Maya's).

Rabinal Achi
Het Maya dansdrama Rabinal Achi werd in 2005 door Unesco uitgeroepen tot Immaterieel Werelderfgoed. Het wordt beschouwd als de enig overgebleven volledig oorspronkelijke Maya dans. Het dansdrama gaat over gebeurtenissen uit de oorlogen tussen de K'iche en Rabinal en speelt zich af aan het hof (zie ook het boek De Dans van de Trom). 'De Dans van de Trom' wordt jaarlijks opgevoerd in Rabinal, Baja Verapaz (in januari).

Maya cultuur: religie

De Ceiba boom speelt een belangrijke rol in het Maya geloof. Deze reusachtige boom representeert de aarde, hemel (13 niveaus) en onderwereld Xibalba (9 niveaus). Speciale betekenis hebben ook de 4 windstreken, die elk een kleur hebben. Rood voor het oosten waar de zon opkomt, zwart voor het westen waar de zon ondergaat, wit voor het noorden en geel voor het zuiden.

maya cultuur guatemala
Gekleurde kaarsen geven de 4 windstreken aan (basis voor ceremonieel vuur)

De Maya's kenden een groot aantal goden en bovennatuurlijke wezens die in de verschillende lagen van hemel en onderwereld huisden. Zij geloofden dat de goden die de mens schiepen, geëerd wilden worden met bloed. Veel Maya rituelen, geleid door sacerdotes (priesters), gingen gepaard met bloedoffers, door in het eigen lichaam te snijden of dieren te offeren. Mensenoffers kwamen zelden voor. Ook vandaag de dag wordt nog regelmatig een kip geofferd.

Maya cultuur: spiritualiteit heden

Ondanks eeuwen van onderdrukking maken de cultuur en spiritualiteit van de Maya's momenteel een ongekende bloei door, stelt Mario Coolen, Maya kenner en adviseur bij Solidaridad. "De spiritualiteit van Maya's is nauw verbonden met Moeder Aarde, uit zich in een veelheid van offers en rituelen en laat geen enkel aspect van het bestaan ongemoeid. Maya spiritualiteit komt recht uit het hart en is verbonden met concrete noden en momenten. Door Maya's wordt geofferd en gebeden bij geboorte en huwelijk, bij ziekte en dood en vooral bij het zaaien en oogsten van de heilige mais. Geen gebed wordt uitgesproken zonder dat de band met de voorouders wordt genoemd en bevestigd."

De Maya kalender wordt nog steeds door Maya's geraadpleegd om gunstige dagen te kiezen voor ceremonies en belangrijke gebeurtenissen.

Discriminatie van de Maya's

Ondanks de rijke historie en de levendige, kleurrijke Maya cultuur wordt de inheemse bevolking in eigen land nog stelselmatig gediscrimineerd. Het oorspronkelijke woord voor indiaan, 'indio', is tot scheldwoord vervallen, dat zoveel uitdrukt als 'dom en lui'. Gepast is om te spreken van indigenas, inheemsen. Lees meer over de huidige situatie van de Maya's in Guatemala bij Noticias / La Chispa.

Boekentips Maya Cultuur

Er zijn prachtige boeken over de Maya cultuur, o.a. van beroemde Guatemalteekse auteurs zoals Miguel Angel Asturias en Rigoberta Menchu. Op Guatemala literatuur vind je een overzicht.

naar boven

Guatemala Cultuur pagina's

Maya Kalender
Cultuur Guatemala algemeen
Guatemalteekse Keuken
Guatemala Feestdagen
Guatemala literatuur

Maya Cultuur Reizen tips

Ruta Maya Reis op maat
Ruta Maya vakantie vergelijk groepsreizen
Spaans leren in Guatemala
Vrijwilligerswerk in Guatemala
Vliegtickets Guatemala tips

Verblijf in authentiek Maya dorp met Commundo

Wil je het dorpsleven ervaren in een authentiek Maya dorp? Stichting Commundo organiseert van 10-31 juli 2010 een vrijwilligersreis naar Guatemala, waarbij je 2 weken in het bergdorpje Chiabal verblijft. Meer info: Commundo Maya Reis

Weeftraditie

Het meest zichtbare element van de huidige Maya cultuur is de prachtige traje tipica, de traditionele dracht. De kunst van het weven wordt van moeder op dochter doorgegeven. Het weven van een huipil (blouse) kan enkele maanden in beslag nemen.

maya cultuur Huipiles (Nebaj)

De kleurrijke patronen zijn eeuwenoud en verschillen per dorp. Hoewel de huipil uit precolumbiaanse tijd stamt, hebben de Spanjaarden opgelegd dat de tunieken per dorp moesten verschillen, zodat zij "hun Maya's" konden onderscheiden.

Maya ruines

De oude Maya's hebben ca. 5000 archeologische sites nagelaten in Guatemala. Wikipedia geeft een korte beschrijving van 62, meest bekende ruines in Guatemala. Of bekijk een uitgebreid overzicht van sites in Guatemala (in het Engels).

Boekentips Maya cultuur

Er zijn prachtige boeken te verkrijgen over de Maya cultuur, o.a. van beroemde Guatemalteekse schrijvers zoals Rigoberta Menchu en Miguel Angel Asturias.

Popol Vuh